• Dr.Muhammad Afzal Safi Assistant professor of Urdu, Government Graduate College, Karor Lal Eison, Layyah Author
  • Muhammad Jalal Ud Din Nomani Associate Professor Urdu, Govt. Graduate Degree College, Samanabad Faisalabad Author


Individuality, Ilme Maani, Ilme Bayan, Sana e Manvi, Sanae Lafzi, Sanae Badae, Ahmad Faraz, Ilme Badee, Rhetoric, Ilme Badee


Ilme Badee (Rhetoric) is an important branch of knowledge that deals with poetry. In this branch of knowledge, those tools and standards are discussed which play an important role to evaluate poetry and other related genres. The ways and means to achieve the beauty of poetry are discovered through it. The verse is adorned with the qualities of diction and meaning. These are called “Sana e lafzi and Sana e Manvi".

Though Ahmed Faraz did not deliberately try to use these Sana-e-lafzi-o- Manavi, as the classical master poets used to do, his command over the rules of rhetorics and principles of poetics is unprecedented among his contemporaries. Instead of using these Sanae Badae as that ornaments, Ahmed Faraz uses them to extend their meaning beyond their boundaries. A long-range Sanae Badae is found in his poetry which beautifies his contents and the forms as well.In this article, 34 Sanae Lafzi (with different kinds) and 18 Sanae Manvi have been identified Faraz`s poetry. His individuality is reflected through this Sanae badae.                 

The particular trait of Ahmed Faraz is that he has not merely used "sanae badae” on a word level, rather he has utilized these “ilme byaan and ilme e maani” in a broad spectrum. On account of these qualities, his poetry is regarded as a beautiful combination of musicality and meaningfulness. Ahmed Faraz is a modern poet but his modernity is deeply rooted in classical values. He, actually, derives the beauty of poetry from the classical system of values comprising “Sana e lafzi and Sana e Manvi". His individuality lies in blending both of the values of the systems i.e classicism and modernism.


Download data is not yet available.


حنیف گنگوہی، مولانا، نیل الامانی شرح اردو(جلد دوم)،(کراچی: مکتبہ بحرالعلوم سن)، ص ۳۵۵۔

عابد علی عابد،سید، اصولِ انتقاد ادبیات، )لاہور، سنگِ میل پبلی کیشنز ۱۹۹۷ء (،ص ۲۲۶

محمد ساجد خان، ڈاکٹر، جنرل آف ریسرچ )اُردو( ،)بی زیڈ یوملتان، دسمبر ۲۰۱۵ء(، ص ۱۴۴۔

عابد علی عابد،سید ،البدیع،) لاہور، سنگِ میل پبلی کیشنز ۲۰۰۱ء(، ص ۴۵۔

احمدفراز ،درد آشوب،)اسلام آباد، دوست پبلی کیشنز ۲۰۱۵ء(، ص ۱۷۰۔

احمد فراز،جاناں جاناں،(اسلام آباد، دوست پبلی کیشنز ۲۰۱۵ء)،ص۹۵۔

احمد فراز،غزل بہانہ کروں ،( اسلام آباد، دوست پبلی کیشنز ۲۰۱۵ء)، ص ۵۳۔

احمد فراز،درد آشوب، ص ۴۲۔

احمد فراز، غزل بہانہ کروں ، ص ۱۲۱۔

خدیجہ شجاعت علی ، مترجم ،(فن شاعری (ترجمہ سہل البلاغت ،لاہور: شیخ محمد بشیر اینڈ سنز سن ،ص ۱۰۲۔۱۰۳۔

احمدفراز ،پس اندا ز موسم:(اسلام آباد، دوست پبلی کیشنز ۲۰۱۶ء)، ص ۵۶۔

احمد فراز،درد آشوب، ص ۱۹۱۔

احمد فراز،تنہاتنہا: (اسلام آباد، دوست پبلی کیشنز ۲۰۱۵ء)، ص ۳۰۔

احمد فراز، تنہاتنہا، ص ۱۲۸۔

نذیر احمد ایم اے ،پروفیسر اقبال کے صنائع بدائع ، لاہور: آئینہ ادب ،۱۹۶۶ء ص ۷۸۔

احمد فراز،خواب گل پریشاں ہے،( اسلام آباد،دوست پبلی کیشنز،۲۰۱۵ء)،ص ۲۴۔

عاصم ثقلین ،ارتباط حر ف و معانی ، (لاہور: فکشن ہائوس ۲۰۱۵ء)، ص ۹۰۔

احمد فراز،نایافت،(اسلام آباد، دوست پبلی کیشنز ۲۰۱۴ء)،ص ۳۶۔

احمد فراز،پس اندا ز موسم، ص ۱۳۔

احمد فراز،اے عشق جنوں پیشہ،( اسلام آباد،دوست پبلی کیشنز،۲۰۰۷ء)،ص ۱۵۵۔

احمد فراز،خواب گل پریشاں ہے،ص ۱۰۱۔

احمد فراز، تنہا،تنہا، ص ۱۳۷۔

احمد فراز،نابینا شہر میں آئینہ،(اسلام آباد، دوست پبلی کیشنز ۲۰۱۶ء) ، ص ۲۵۔

احمد فراز،بے آواز گلی کوچوں میں،(اسلام آباد، دوست پبلی کیشنز ۲۰۱۵ء)، ص ۹۵۔

نجم الغنی، بحر الفصاحت، جلد دوم،( لاہور: مقبول اکیڈمی ، بار اول ۱۹۸۹ء)، ص ۹۴۸۔

احمدفراز ،درد آشوب، ص ۱۳۶۔

احمد فراز،جاناں جاناں ،ص۱۰۸۔

احمد فراز،درد آشوب، ص ۱۱۔

احمد فراز، تنہاتنہا، ص ۱۶۴۔

امام بخش صہبائی، ترجمہ، حدائق البلاغت از شمس الدین فقیر ،مرتبہ ڈاکٹر مزمل حسین ، (فیصل آباد: مثال پبلشرز، بار اول جنوری۲۰۰۹ء)، ص ۱۴۷۔

احمدفراز ،درد آشوب، ص ۱۱۳۔

احمد فراز،پس اندا ز موسم، ص ۱۰۳۔

احمد فراز،تنہاتنہا، ص ۹۲۔

احمد فراز،جاناں جاناں ،ص۲۳۔

احمد فراز،غزل بہانہ کروں،ص۱۲۸۔

احمد فراز،اے عشق جنوں پیشہ،ص ۸۰۔

ایضاً، ص ۱۹۴۔

احمد فراز،پس اندا ز موسم، ص ۱۲۱